BU như “vương quốc riêng”: Khi lãnh đạo BU mạnh hơn hệ thống

Trong nhiều doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, có một trạng thái nguy hiểm nhưng thường bị xem nhẹ: một đơn vị kinh doanh dần vận hành như “vương quốc riêng”. Không phải vì tổ chức yếu, mà vì người đứng đầu đơn vị đó quá mạnh. Họ nắm khách hàng, nắm doanh thu, giữ đội ngũ và ra quyết định nhanh hơn bất kỳ quy trình nội bộ nào. Ở giai đoạn đầu, điều này tạo ra kết quả rõ ràng. Con số tăng, thị trường mở, hội đồng quản trị yên tâm vì có một người “đánh được trận”.

Rủi ro bắt đầu hình thành khi sức mạnh ấy không còn nằm trong cấu trúc doanh nghiệp mà tập trung vào một cá nhân. Quan hệ khách hàng gắn với tên người, không gắn với tổ chức. Doanh thu phụ thuộc vào sự hiện diện của lãnh đạo đơn vị, không phụ thuộc vào hệ thống vận hành. Nhiều quyết định quan trọng được thống nhất ngoài bàn họp, rồi mới “hợp thức hóa” sau. Trên danh nghĩa, doanh nghiệp sở hữu đơn vị kinh doanh. Nhưng trong thực tế, đơn vị đó đang chi phối doanh nghiệp nhiều hơn người ta sẵn sàng thừa nhận.

Từ góc nhìn của nhà đầu tư hay thành viên hội đồng quản trị, câu hỏi cốt lõi không phải là đơn vị này đang tăng trưởng bao nhiêu, mà là mức độ lệ thuộc vào cá nhân đã đi xa đến đâu. Nếu ngày mai người lãnh đạo ấy rời đi, doanh nghiệp còn giữ lại được những gì. Khi câu trả lời không rõ ràng, đó không còn là rủi ro vận hành, mà là rủi ro về quản trị. Và loại rủi ro này thường chỉ bộc lộ khi có biến động: mâu thuẫn lợi ích, thay đổi định hướng, hoặc một quyết định nhân sự tưởng chừng rất nhỏ.

Thiết kế lại cấu trúc quản trị không nhằm làm yếu người lãnh đạo đơn vị, mà để bảo vệ doanh nghiệp khỏi sự phụ thuộc vô hình. Quyền lực cần được đưa trở lại hệ thống bằng cấu trúc rõ ràng: quyền ra quyết định minh bạch, dữ liệu tập trung, quan hệ khách hàng thuộc về doanh nghiệp, và cơ chế kế thừa thực chất. Một đơn vị kinh doanh mạnh là tài sản. Nhưng khi nó mạnh hơn cả hệ thống, đó là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp đã để quyền kiểm soát trượt khỏi tay mình từ lúc nào không hay.