Chuẩn quản trị quốc tế: Doanh nghiệp Việt đang “nâng chuẩn” hay chỉ “báo cáo cho đủ”?

Áp lực áp dụng chuẩn quản trị quốc tế đang tăng rất nhanh trong vài năm gần đây, đặc biệt từ ESG, yêu cầu minh bạch và vai trò ngày càng rõ của HĐQT. Trên bề mặt, nhiều doanh nghiệp Việt đã “lên chuẩn” khá đầy đủ: có báo cáo, có khung chính sách, có cấu trúc hội đồng và các ủy ban theo thông lệ. Nhưng khi đi sâu vào cách ra quyết định thực tế, khoảng cách giữa tuân thủ và hiệu quả quản trị bắt đầu lộ rõ.

Vấn đề không nằm ở việc thiếu chuẩn, mà ở cách doanh nghiệp hiểu và triển khai chuẩn quản trị. Nhiều hệ thống được thiết kế để phục vụ báo cáo hơn là hỗ trợ HĐQT ra quyết định. Chuẩn mực trở thành lớp vỏ tạo cảm giác an toàn, trong khi bên trong, các quyết định chiến lược vẫn dựa nhiều vào kinh nghiệm cá nhân, cảm tính hoặc tương quan quyền lực. Khi đó, quản trị không làm giảm rủi ro quyết định mà chỉ che khuất nó.

Đối với nhà đầu tư và thành viên HĐQT, câu hỏi quan trọng không phải là doanh nghiệp áp dụng bao nhiêu bộ chuẩn, mà là chuẩn nào thực sự giúp cải thiện chất lượng quyết định ở cấp cao nhất. Một chuẩn quản trị có giá trị khi nó làm rõ quyền hạn, tăng chất lượng thông tin, buộc các giả định chiến lược phải được kiểm chứng và tạo ra cơ chế phản biện hiệu quả. Nếu chuẩn chỉ tồn tại trên giấy, nó không những vô ích mà còn nguy hiểm, vì tạo ra ảo giác rằng rủi ro đã được kiểm soát.

Thực tế cho thấy, nhiều quyết định sai lầm lớn không xuất phát từ thiếu dữ liệu hay thiếu tuân thủ, mà từ việc HĐQT không có kiến trúc quyết định rõ ràng. Khi vai trò giữa giám sát và điều hướng chiến lược bị nhập nhằng, khi chuẩn quản trị không gắn với các điểm quyết định then chốt, rủi ro sẽ tích tụ ngay ở cấp cao nhất mà không ai nhìn thấy.

Trong bối cảnh đó, “nâng chuẩn” không nên được hiểu là thêm quy định hay thêm báo cáo. Điều cốt lõi là chọn đúng chuẩn, đúng trọng tâm, và thiết kế chúng xoay quanh các quyết định chiến lược quan trọng. Nếu không, doanh nghiệp chỉ đang làm quản trị cho đủ, trong khi rủi ro quyết định vẫn âm thầm gia tăng.