Khi AI phơi bày khoảng trống năng lực: Đừng chỉ đào tạo, hãy tái thiết.

Nhiều doanh nghiệp bắt đầu hành trình AI bằng đào tạo. Khóa học về công cụ được triển khai nhanh, đội ngũ được yêu cầu “làm quen với AI”, quản lý được khuyến khích ứng dụng sớm. Nhưng sau giai đoạn hứng khởi ban đầu, một câu hỏi khó xuất hiện: vì sao học nhiều về AI mà năng lực vận hành của tổ chức gần như không thay đổi?

Vấn đề nằm ở chỗ AI không phải là một kỹ năng đơn lẻ để học xong là dùng được. AI tác động trực tiếp đến cách ra quyết định, phân quyền, phối hợp và học hỏi trong toàn bộ tổ chức. Khi đào tạo AI bị tách rời khỏi cấu trúc năng lực, doanh nghiệp chỉ giúp cá nhân “biết thêm”, chứ không giúp tổ chức “làm tốt hơn”. Kết quả là tổ chức bận rộn hơn, nhưng không mạnh hơn.

Ở tầng sâu hơn, nhiều doanh nghiệp đang nhầm giữa việc triển khai công cụ và việc xây dựng năng lực. Việc có thêm hệ thống AI không đồng nghĩa với việc lãnh đạo biết đặt câu hỏi đúng, quản lý biết diễn giải dữ liệu để hành động, hay đội ngũ đủ tự tin làm việc cùng AI. Khi những năng lực này chưa được thiết kế và phát triển có chủ đích, AI chỉ làm lộ rõ sự lúng túng vốn đã tồn tại.

Điểm vỡ sớm nhất thường xuất hiện ở lãnh đạo và quản lý trung gian. AI tạo ra nhiều dữ liệu hơn, nhanh hơn, nhưng nếu năng lực ra quyết định dựa trên dữ liệu chưa đủ, lãnh đạo sẽ rơi vào quá tải. Nếu quản lý trung gian không đủ khả năng chuyển phân tích thành hành động cụ thể, AI sẽ làm vận hành phức tạp hơn thay vì hiệu quả hơn.

AI cũng phơi bày khoảng trống kỹ năng chiến lược mà doanh nghiệp thường bỏ qua. Không chỉ là kỹ năng sử dụng công cụ, mà là năng lực tư duy hệ thống, khả năng học nhanh, phối hợp liên chức năng và mức độ trưởng thành trong lãnh đạo. Những năng lực này không thể được bù đắp bằng các khóa học rời rạc. Khi không có kiến trúc học tập rõ ràng, đào tạo chỉ tạo ra điểm sáng cá nhân, không tích lũy thành năng lực tổ chức.

Hệ quả là doanh nghiệp đầu tư nhiều cho AI nhưng lại phụ thuộc vào một số ít cá nhân “giỏi công nghệ”. Khi những cá nhân này quá tải hoặc rời đi, hệ thống nhanh chóng trở thành gánh nặng. Đây là dấu hiệu rõ ràng của việc đào tạo có diễn ra, nhưng năng lực thì không được tích lũy.

AI không tạo ra năng lực mới cho tổ chức. Nó chỉ khuếch đại năng lực đã có. Một tổ chức có nền tảng học tập tốt sẽ dùng AI để tăng tốc. Một tổ chức thiếu chuẩn năng lực sẽ thấy AI làm lộ rõ điểm yếu nhanh hơn. Vì vậy, câu hỏi chiến lược không phải là đào tạo AI bao nhiêu là đủ, mà là năng lực nào cần được tái thiết để AI có thể vận hành.

Trong bối cảnh đó, chiến lược học tập doanh nghiệp trở thành hạ tầng quyết định. Chỉ khi doanh nghiệp đánh giá đúng khoảng trống năng lực ở lãnh đạo, quản lý và đội ngũ thực thi, AI mới có cơ hội trở thành lợi thế cạnh tranh, thay vì gánh nặng công nghệ phơi bày những điểm yếu chưa từng được xử lý.