Vì sao tổ chức ngày càng mệt mỏi với các chương trình văn hóa doanh nghiệp

Trong nhiều doanh nghiệp, cụm từ “chuyển đổi văn hoá doanh nghiệp” đã dần mất đi sức nặng ban đầu. Không phải vì lãnh đạo không còn quan tâm đến văn hoá, mà vì tổ chức đã trải qua quá nhiều vòng thay đổi nhưng kết quả thực tế lại rất hạn chế. Giá trị cốt lõi được làm mới, khẩu hiệu được cập nhật, chương trình nội bộ được triển khai liên tục, nhưng hành vi trong công việc hàng ngày gần như không khác trước.

Sự mệt mỏi này không đến từ việc doanh nghiệp thiếu nỗ lực, mà từ việc văn hoá doanh nghiệp đang bị đặt sai vai trò. Trong nhiều trường hợp, văn hoá được kỳ vọng như một đòn bẩy có thể tự tạo ra thay đổi, trong khi những điều kiện nền tảng để hành vi mới tồn tại lại không được chuẩn bị đầy đủ. Khi khoảng cách giữa thông điệp văn hoá và thực tế vận hành quá lớn, tổ chức bắt đầu phản ứng bằng sự hoài nghi thụ động.

Điểm gãy thường xuất hiện rõ nhất ở quản lý trung gian. Đây là nhóm vừa phải đảm bảo kết quả kinh doanh ngắn hạn, vừa phải “hiện thực hoá” các giá trị văn hoá mới. Khi họ không được trang bị đủ năng lực lãnh đạo, kỹ năng dẫn dắt và công cụ vận hành phù hợp, văn hoá doanh nghiệp nhanh chóng trở thành gánh nặng bổ sung, thay vì nguồn lực hỗ trợ. Qua thời gian, nhiệt huyết giảm dần, và các sáng kiến văn hoá bị xem như phong trào theo chu kỳ.

Một nguyên nhân sâu xa khác là cách doanh nghiệp tiếp cận văn hoá như một vấn đề truyền thông nhiều hơn là một vấn đề năng lực. Văn hoá doanh nghiệp không chỉ nằm ở những gì được nói ra, mà ở những gì tổ chức cho phép, khuyến khích hoặc bỏ qua trong thực tế. Nếu hệ thống đánh giá, ra quyết định và phát triển con người không thay đổi, hành vi cũ sẽ tiếp tục được củng cố, bất chấp thông điệp mới.

Chính vì vậy, mỗi vòng “tái định nghĩa” văn hoá doanh nghiệp nếu không đi kèm với thay đổi về năng lực lãnh đạo và cách tổ chức vận hành sẽ chỉ làm tăng mức độ mệt mỏi. Nhân sự không phản đối giá trị mới, nhưng họ thiếu khả năng và điều kiện để sống theo giá trị đó. Khi khoảng cách này lặp lại nhiều lần, niềm tin vào các sáng kiến văn hoá dần bị bào mòn.

Mệt mỏi chuyển đổi văn hoá doanh nghiệp vì thế không phải dấu hiệu của sự chống đối, mà là tín hiệu cảnh báo chiến lược. Nó cho thấy tổ chức đang yêu cầu hành vi mới trong khi nền tảng năng lực vẫn giữ nguyên. Nếu không nhìn thẳng vào điểm nghẽn này, mọi nỗ lực làm mới văn hoá sẽ tiếp tục tạo ra nhiều hoạt động hơn, nhưng rất ít thay đổi thực chất.